माती ड्रेंचिंग म्हणजे औषध किंवा अन्नद्रव्य थेट मुळांच्या जवळ जमिनीत देणे. ही पद्धत योग्य रीतीने केली, तर औषध वाया जात नाही आणि मुळांपर्यंत नेमके पोहोचते. पण काही छोट्या चुकांमुळे खर्च वाढतो आणि अपेक्षित फायदा मिळत नाही. या लेखात शेतात सर्वात जास्त दिसणाऱ्या ५ चुका आणि त्या टाळण्याचे सोपे मार्ग पाहू.
चूक १: डोस अंदाजाने ओतणे
"जरा जास्त दिले तर चांगलेच" असे समजून बादलीने किंवा डब्याने अंदाजाने ओतले जाते. त्यामुळे:
- काही झाडांना जास्त आणि काही झाडांना कमी मिळते.
- जास्त डोस मुळांना इजा करू शकतो आणि खर्च वाढतो.
- कमी डोसमुळे परिणाम दिसत नाही आणि पुन्हा द्यावे लागते.
काय करावे: प्रत्येक झाडाला लेबलनुसार मोजलेला डोस द्या. मोजण्याचे मापन (ग्लास, मापक किंवा नियंत्रित उपकरण) वापरा.
चूक २: चुकीच्या वेळी देणे
जमीन पाण्याने भरलेली असताना, मोठ्या पावसानंतर लगेच किंवा पाऊस येण्याआधी ड्रेंचिंग केले, तर औषध वाहून जाते किंवा मुळांच्या खाली निघून जाते.
काय करावे:
- जमिनीत वाफसा असताना द्या. म्हणजे जमीन ओलसर असावी, पण चिखल किंवा पाणी साचलेले नको.
- पावसाचा अंदाज पाहून दिवस ठरवा.
- सकाळी लवकर किंवा संध्याकाळी द्या, भर उन्हात नको.
चूक ३: मुळांपासून दूर किंवा चुकीच्या जागी देणे
खोडाला अगदी चिकटून ओतले, तर कोवळी मुळे तेथे नसतात आणि खोडाजवळ जास्त प्रमाण साचते. उलट फार दूर दिले, तर मुळांपर्यंत पोहोचत नाही.
काय करावे:
- फळझाडांमध्ये कोवळी, अन्न शोषणारी मुळे साधारणपणे झाडाच्या पसाऱ्याच्या कडेजवळ जास्त असतात. तेथे देणे अधिक योग्य ठरते.
- भाजीपाला आणि ओळीतील पिकांमध्ये रोपाच्या जवळ, पण खोडाला स्पर्श न करता द्या.
- आपल्या पिकासाठी योग्य अंतर कृषी विज्ञान केंद्राकडून तपासून घ्या.
चूक ४: लेबल न वाचणे आणि अंदाजाने मिसळणे
एका औषधात दुसरे औषध किंवा खत टाकून "एकाच वेळी दोन काम" करण्याचा प्रयत्न केला जातो. काही औषधे एकमेकांत मिसळली की गाळ तयार होतो, परिणाम कमी होतो किंवा पिकाला इजा होऊ शकते.
काय करावे:
- लेबलवरील पद्धत, डोस आणि "मिसळू नये" या सूचना वाचा.
- खात्री नसेल, तर आधी थोड्या प्रमाणात मिसळून पाहा किंवा तज्ज्ञांना विचारा.
- ज्या पिकासाठी लेबलवर परवानगी आहे, त्याच पिकात वापरा.
चूक ५: सुरक्षा आणि उपकरणांची स्वच्छता विसरणे
औषध हाताळताना हातमोजे, मास्क आणि पूर्ण बाह्यांचे कपडे न घालणे, तसेच वापरानंतर उपकरणे न धुणे या सवयी धोकादायक आहेत. न धुतलेल्या उपकरणात औषध साचून राहिले, तर पुढच्या वेळी नोझल किंवा नळी अडकते आणि डोस बदलतो.
काय करावे:
- हातमोजे आणि मास्क वापरा.
- लहान मुले आणि जनावरे यांना औषध आणि उपकरणांपासून दूर ठेवा.
- वापरानंतर उपकरण स्वच्छ पाण्याने धुवा आणि वाळवा.
- रिकाम्या डब्यांची सुरक्षित विल्हेवाट लावा.
योग्य ड्रेंचिंगसाठी सोपी यादी
- समस्या मुळांजवळ किंवा मातीत आहे का ते निश्चित करा.
- उत्पादनाच्या लेबलवरील डोस आणि पद्धत वाचा.
- जमिनीत वाफसा आहे का आणि पावसाचा अंदाज काय आहे ते पाहा.
- प्रत्येक झाडाला मोजून, मुळांच्या जवळ द्या.
- वापरानंतर उपकरण धुवा आणि नोंद ठेवा (तारीख, डोस, झाडांची संख्या).
प्रत्येक झाडाला सारखा डोस कसा द्यायचा?
हातांनी ओतताना डोस बदलत राहतो. म्हणूनच नियंत्रित उपकरणाने प्रत्येक झाडाला ठरलेला डोस देणे सोपे आणि अचूक ठरते. SWASTI ऑटो सॉईल ड्रेंचिंग डिव्हाइस हेच काम सोपे करण्यासाठी बनवले आहे. सर्व उत्पादनांसाठी लेबलवरील डोस पाळणे मात्र नेहमीच आवश्यक आहे.
ही माहिती सर्वसाधारण मार्गदर्शनासाठी आहे. तुमच्या पिकासाठी आणि भागासाठी अचूक डोस आणि वेळ कृषी विज्ञान केंद्र किंवा स्थानिक कृषी अधिकारी यांच्याकडून तपासून घ्या.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
ड्रेंचिंगसाठी योग्य डोस कुठे मिळेल?
नेहमी उत्पादनाच्या लेबलवर दिलेला डोस आणि पद्धत पाळा. तुमच्या पिकासाठी लेबलवर माहिती नसेल, तर वापरण्यापूर्वी जवळचे कृषी अधिकारी किंवा कृषी विज्ञान केंद्र (KVK) यांना विचारा.
ड्रेंचिंग दिवसाच्या कोणत्या वेळी करावे?
सकाळी लवकर किंवा संध्याकाळी, जेव्हा ऊन कमी असते आणि जमिनीत वाफसा असतो, तेव्हा करणे चांगले. जास्त पाऊस पडून गेल्यावर किंवा पाऊस येण्याची शक्यता असताना देणे टाळा.
सर्व झाडांना सारखाच डोस द्यायचा का?
नाही. झाडाचे वय, आकार आणि पीक यानुसार लेबलवर सांगितलेल्या प्रमाणात द्यावे. लहान रोपाला मोठ्या झाडाइतका डोस दिल्यास नुकसान होऊ शकते.
एकापेक्षा जास्त औषधे एकत्र मिसळून देता येतात का?
लेबलवर किंवा तज्ज्ञांकडून खात्री केल्याशिवाय मिसळू नका. काही औषधे एकमेकांत मिसळल्यास त्यांचा परिणाम कमी होतो किंवा पिकाला इजा होऊ शकते. आधी थोड्या प्रमाणात तपासणी करा.
ही सर्वसाधारण माहिती आहे. तुमची माती, पीक आणि भाग यानुसार पद्धत वेगळी असू शकते, म्हणून स्थानिक कृषी अधिकारी किंवा KVK चा सल्ला घ्या.
